Pip: Tony Muzyki — bo muzyka niekoniecznie popularna zasługuje na niekoniecznie oczywiste pytania. Dzisiaj Konrad Kaczmarczyk pyta, co piosenka robi z pamięcią: czy ją konserwuje, czy wpuszcza z powrotem do pokoju, rozgrzaną i głośną.
Mara: W tym odcinku dwa tematy. Pierwszy: jak piosenki przechowują ludzi — tych z powstańczych fotografii i tych z dawnych rozmów na telefonie. Drugi: co z czasem robi muzyka, gdy kalendarz mówi jedno, a groove mówi drugie.
Pip: Zacznijmy od piosenek, które pamiętają za nas.
Piosenki, które pamiętają za nas
Mara: Ten segment stawia jedno pytanie: jak piosenka może przechować człowieka, którego historia odebrała — i co się dzieje, gdy melodia brzmi zwyczajnie, a opowieść za nią jest wszystkim oprócz zwyczajnej.
Pip: Post o Powstaniu Warszawskim otwiera to wprost — i robi to jednym zdaniem, które mogłoby paść w kuchni albo przez telefon.
Mara: Kontekst jest taki: Błażej Król śpiewa o żołnierzu umierającym z myślą o ukochanej, a post opisuje to tak: "Najbardziej boli jego zwyczajność. To zdanie mogłoby paść w naszej kuchni, w tramwaju, przez telefon. Każdy potrafi obiecać spacer. Dopiero wojna robi z tej obietnicy coś, czego nie sposób spełnić."
Pip: Czyli mechanizm jest prosty i okrutny zarazem — piosenka wpuszcza cię przez drzwi, które wyglądają jak twoje własne, a po drugiej stronie jest 1944 rok.
Mara: Dokładnie to robi też Organek z Klaudią Szafrańską w "Idziemy w miasto" z albumu "Ocali nas miłość" — syntezatorowy pop, refren, do którego ciało rusza wcześniej niż głowa, a potem okazuje się, że od dwóch dziewczyn nie ma wiadomości. Lekkość brzmienia i ciężar opowieści działają jednocześnie.
Pip: A "Fotograf Brok" z tego samego albumu odwraca perspektywę — zamiast ofiar, człowiek po drugiej stronie aparatu.
Mara: Eugeniusz Lokajski, pseudonim Brok, fotografował uśmiechy i chwile odpoczynku obok walki. Zginął 25 września 1944 roku. Jego negatywy ocaliła siostra, Zofia Domańska. Post zaznacza: ta historia ma jeszcze jedną bohaterkę.
Pip: Smolik i Natalia Grosiak w "Aluni" schodzą jeszcze niżej — do sukienki na ślub. Alina Augustowska-Mrozowska i Jurek rozdzieleni przez Powstanie, odnaleźli się w 2001, wzięli ślub oboje po osiemdziesiątce, on zmarł trzy lata później.
Mara: Post o Kombajnie do zbierania kur po wioskach przynosi inny rodzaj pamięci — licealny, osobisty, z "Planetami i liśćmi" jako centrum. Tam wobec kosmicznego zagrożenia pada obietnica kupienia pomarańczy. Gest w zasięgu rąk, gdy wszystko inne wymknęło się spod kontroli.
Pip: Lao Che w "Starym Mieście", Mela Koteluk z Kwadrofonikiem w "Astronomii" Baczyńskiego, Brodka z Hadesem w "Mojej drodze" na projekt "WAWA" — każde z tych nagrań szuka innego wejścia do tej samej niemożliwej bliskości.
Mara: A The Shivers w "Puppy Dog" i The Clientele w "Reflections After Jane" pokazują, że piosenka jako nośnik pamięci działa też bez historycznej ramy — wystarczy stara rozmowa otwarta nocą albo gitara odbijająca się od szyby.
Pip: Czas i sezon też mają swoje piosenki — i to zupełnie inaczej skrojone.
Kiedy groove wie lepiej niż kalendarz
Mara: Ten segment dotyczy muzyki, która nie godzi się z tym, co mówi data — i tego, jak rytm potrafi zawiesić czas w miejscu, gdzie chcemy zostać.
Pip: "September" Earth, Wind and Fire to najlepszy dowód. Pierwszy września, papierowy chłód, szkoły otwierają drzwi — i wtedy wchodzi gitara Ala McKaya.
Mara: Post opisuje mechanizm precyzyjnie: "Może właśnie dlatego September tak dobrze radzi sobie z pamięcią. Nie konserwuje jej jak fotografii. Otwiera drzwi i wpuszcza wspomnienie z powrotem do pokoju, rozgrzane, głośne, nadal zdolne przesuwać meble."
Pip: Bas nie wspomina, dęciaki nie wzdychają — cała aranżacja zachowuje się, jakby tamta noc nadal trwała. Przeszłość w czasie teraźniejszym.
Mara: Post wyjaśnia też, skąd pochodzi "21 września" — Allee Willis twierdziła przez dekady, że data wybrana została wyłącznie dlatego, że najlepiej się śpiewała. Dopiero po śmierci Maurice'a White'a jego żona ujawniła, że był to przewidywany termin narodzin ich syna Kahbrana, który przyszedł na świat przedwcześnie.
Pip: Prywatna wiadomość ukryta tak skutecznie, że współautorka poznała ją po latach. To chyba najlepszy argument za tym, że groove bywa szczelniejszy niż skrytka.
Mara: "Friday I'm in Love" The Cure działa inaczej — nie przez ukryty ciężar, lecz przez nieoczekiwaną lekkość. Post zaczyna się o szóstej rano, od tęsknoty za dziećmi, i dochodzi do piosenki, która nie neguje żadnego dnia tygodnia, tylko nie pozwala im odebrać piątku.
Pip: I ten szczegół produkcyjny: nagranie przyspieszone przez regulację prędkości taśmy, przez co wylądowało ćwierć tonu wyżej niż D-dur — i nagle wszystko zrobiło się jaśniejsze, niemal nienaturalnie radosne.
Mara: Post stawia to wprost: radość nie jest przeciwieństwem melancholii. Czasem wyrasta z tego samego miejsca, tylko na kilka minut odwraca twarz w stronę słońca. Obie piosenki — "September" i "Friday" — robią dokładnie to samo, tylko w różnych temperaturach.
Pip: Piosenka jako obietnica spaceru, który nie doszedł do skutku. Piosenka jako bas, który nie zna czasu przeszłego. Trudno po tym wszystkim słuchać muzyki tak samo.
Mara: Zostaje pytanie, które te teksty stawiają razem: czy pamięć potrzebuje melodii, żeby nie zamienić się w muzeum. Do następnego razu.
Коментарі
0