Van Wigan rechtstreeks de ruimte in
In het begin probeerde The Verve geen stadionhymnes te schrijven. Richard Ashcroft op zang, Simon Jones op bas en Peter Salisbury op drums kenden elkaar sinds school in Wigan. Nick McCabe kwam later en veranderde vrijwel meteen de muzikale mogelijkheden van de band. Ashcrofts ambitie was groter dan zijn techniek van dat moment. Hij had nog geen voltooide liedjes nodig, want hem boeide vooral een visie op muziek die iemand uit het alledaagse kon trekken en iets kon tonen buiten het zicht. McCabe wist hoe hij die visie in geluid moest omzetten. Zijn gitaar leidde nummers niet met een gewone riff; ze rekte ze uit, omringde ze met galm en hield ze voortdurend in beweging. De groep, die toen nog Verve heette, wilde de Stone Roses niet kopiëren en evenmin deelnemen aan het Madchesterfeest. De muzikanten improviseerden liever urenlang en lieten één baslijn zo lang rondgaan tot ze als hypnose werkte. Kun je een lied bouwen zonder heldere grens tussen begin en einde? Wigan antwoordde met vier jonge mannen voor wie de traditionele liedstructuur veel te krap was.
De eerste signalen uit de omloopbaan
De singles All in the Mind, She's a Superstar en Gravity Grave, later samengebracht op The Verve EP, klinken niet als voorzichtige oefeningen van beginners. Vanaf de eerste opnames gedroeg de band zich alsof hij de luisteraar niet om geduld hoefde te vragen. Hij trok je simpelweg zijn wereld in en deed de deur achter je dicht. In She's a Superstar beweegt McCabes gitaar om de melodie als licht dat op water weerkaatst. Jones houdt een lage, gelijkmatige puls vast, Salisbury laat het ritme ademen en Ashcroft gaat niet als ster voor de groep staan. Zijn stem duikt in de muziek en wordt nog een laag van het geluid. Gravity Grave gaat verder: bas en drums bouwen een trage, meedogenloze beweging, waarboven de gitaar de ruimte elke minuut groter maakt. Er is geen haast naar het refrein en geen nerveuze jacht op een radiohook. Er is geloof dat groei zelf emotie kan leveren. En dat doet ze. Het nummer houdt op een verzameling coupletten te zijn en wordt een plek waar je enkele minuten binnen kunt gaan terwijl je het gevoel voor tijd verliest.
Een studio die bij eb bereikbaar is
Het debuutalbum A Storm in Heaven werd gemaakt in Sawmills Studio in Cornwall, aan de rivier Fowey en bereikbaar per boot of over een weg die bij eb tevoorschijn komt. Een andere band had die afzondering misschien gebruikt om voltooide composities zorgvuldig te verfijnen; Verve gebruikte haar om nog verder te verdwalen. Producer John Leckie begreep snel dat deze muziek ordenen volgens de gebruikelijke studioregels haar belangrijkste eigenschap zou wegnemen. Het ging niet om het perfecte snaredrumgeluid, de schoonste zang of een gitaar exact in het midden van de mix. Het ging om het vangen van het moment waarop vier muzikanten als één organisme beginnen te bewegen, hoewel geen van hen de bestemming kent. Dagenlang kon niets bruikbaars ontstaan; vervolgens leverde één improvisatie een bijna afgerond lied op. McCabe gebruikte delay, galm, tremolo, chorus en omgekeerde echo's, maar behandelde effecten niet als een verzameling trucjes. Hij wilde de vertrouwde vorm van de gitaar oplossen. Eén frase keerde terug, legde zich over de volgende en verloor geleidelijk haar duidelijke begin. Het instrument kon teer klinken en even later de hele opname vullen. Leckie probeerde dit weer niet tegen te houden. Hij zette gewoon de microfoons goed neer.
Een storm die geen bliksem nodig heeft
De titel A Storm in Heaven beschrijft de beweging van de hele plaat uitstekend, want de storm verschijnt hier zelden als agressieve riff of luide climax. Hij groeit tussen de rust van de melodie en de spanning in de harmonie. Ashcroft wilde muziek maken die de luisteraar eerst kalmeert en daarna een beetje verwondt. Het debuut van Verve maakt dat gebaar bijna voortdurend. Star Sail opent het album als een langzame opkomst uit het donker. De gitaar pulseert in de verte, het ritme haast zich niet naar een duidelijk doel en de zang lijkt op een signaal van achter de mist. Blue is compacter en zwaarder, maar zelfs de krachtigste delen blijven met galm omringd; geluid zonder schaduw was voor deze band te vanzelfsprekend geweest. In Slide Away werkt de koele baslijn van Jones als zwaartekracht. Salisbury bouwt er een ritme omheen, McCabe laat verspreid licht binnen en Ashcroft zingt in het arrangement, niet erboven. Luister met een hoofdtelefoon en merk hoe moeilijk het is het moment aan te wijzen waarop de gitaar ophoudt instrument te zijn en landschap wordt. Butterfly begint kalmer, maar de spanning groeit geduldig. In de finale scheurt de gitaar door het melancholieke oppervlak, omdat de emotie niet langer in de bestaande vorm van het lied past.
Een album dat omhoog kijkt
A Storm in Heaven kan psychedelisch, dream pop, shoegaze of space rock worden genoemd. Elk begrip raakt een deel van het geluid, maar geen enkel omvat het helemaal. Shoegaze werd verbonden met muzikanten die zich over gitaarpedalen bogen. Verve gebruikte vergelijkbaar gereedschap, maar keek veel hoger. Af en toe maken blazers enkele nummers breder terwijl ze diep in de mix verborgen blijven; ze werken meer als een weersverandering dan als een aparte stem, verlichten soms de ruimte en maken haar soms nog onrustiger. Het album lijkt niet op een reeks van tien afzonderlijke liedjes. Het werkt als één reis waarin licht, temperatuur en luchtdichtheid veranderen. Dit is nog niet de The Verve van Bitter Sweet Symphony, grote strijkers en melodieën die je binnen enkele seconden herkent. Juist daarom blijft het debuut zo fascinerend. De band wist nog niet wat de wereld van hem zou verwachten en kon zich dus onbeschaamd in geluid blijven ophouden, improviseren en schoonheid zoeken buiten de gewone liedvorm. A Storm in Heaven klinkt niet als een schets voor latere grootsheid. Het is een complete, afzonderlijke wereld: kalm, hypnotisch en voortdurend door een storm bedreigd. De hemel was nog niet bitter geworden, maar helemaal veilig was hij al niet.
Reacties
0