Foto: Ryszard Horowitz, hoes van Z rozmyślań przy śniadaniu, 1997.
Eén treinreis herinner ik me precies.
Het was de zomer van 2001. De vakantie was net begonnen. Ik had de basisschool afgerond en hoewel ik nog maar twaalf was, voelde ik duidelijk dat er iets eindigde en iets anders begon. Pas in september zou ik dertien worden, maar die zomer was al anders dan alle vorige.
In mijn zak zat een Walkman.
Daarin een cassette van Myslovitz: Z rozmyślań przy śniadaniu, ofwel 'Uit overpeinzingen bij het ontbijt'.
Ik reisde naar een zomerkamp, misschien in Tylicz of wellicht in het Tsjechische Žacléř. De precieze bestemming ben ik vergeten, maar de route herinner ik me.
De trein rook naar metaal, stof en oude bekleding. Ik zat aan het raam en keek hoe het landschap langzaam langs het glas bewoog: weiden, velden, bossen en kleine stations waar de trein maar even stilhield.
Myslovitz speelde in de koptelefoon. Het cassettebandje ruiste een beetje, zoals banden dat deden. Daaronder klonk het ritmische geluid van wielen op rails. Plotseling paste alles bij elkaar: de beelden, de muziek en de eentonigheid van de reis.
Het schiep een gevoel van idylle. Warme zomerlucht, de zon van juli en augustus en muziek die klonk als de soundtrack bij een gewoon leven.
Het album dat Myslovitz veranderde
Het op 6 oktober 1997 uitgebrachte Z rozmyślań przy śniadaniu was het derde album van Myslovitz en het punt waarop de groep werkelijk een eigen taal vond.
De bezetting bestond uit Artur Rojek, Wojciech Powaga, Przemysław Myszor, Jacek Kuderski en Wojciech 'Lala' Kuderski. Ook Andrzej Smolik en Tomek Bonarowski werkten mee en voegden ruimte toe aan de muziek.
Na twee platen was Myslovitz nog een sterk op gitaren gerichte en soms rauwe groep, geworteld in de alternatieve rock van de jaren negentig. De derde bracht een andere kwaliteit. Het geluid werd ruimer en melodieuzer. Gitaren bleven belangrijk, maar er kwam meer lucht, subtiliteit en ruimte voor sfeer.
Het was een stap naar de stijl die enkele jaren later volledig tot bloei zou komen op Miłość w czasach popkultury, 'Liefde in tijden van popcultuur'.
De filmische verbeelding
Het ongewoonste aan de plaat is de manier waarop ze de wereld beschrijft. Alleen de titels al klinken als stukken van een scenario: Scenariusz dla moich sąsiadów, Filmowa miłość, Myszy i ludzie, Wielki błękit.
De muziek van Myslovitz uit deze periode heeft iets filmisch. Nummers ontwikkelen zich langzaam als scènes en bieden beelden, kleine situaties en flarden van het gewone leven.
Dit ligt dichter bij film dan bij rock.
De band maakte geen geheim van zijn filminspiraties en verwees naar Europese en Amerikaanse cinema, van David Lynch tot Cinema Paradiso. Die gevoeligheid doordringt het hele album. Luisteren voelt als kijken naar verhalen over gewone mensen, de helden van het dagelijks leven.
Artur Rojek en de poëzie van gewone dagen
De woorden van Artur Rojek behoorden altijd tot de grote krachten van de band. Ze zijn niet hoogdravend of onnodig ingewikkeld. Hun kracht ligt in het vermogen de tijd even stil te zetten.
Rojek observeert de wereld alsof hij door een busraam of vanaf een bankje in het park kijkt. Kleine scènes, losse gebaren en ogenschijnlijk onbeduidende beelden komen de liedjes binnen.
Iemand fietst.
Iemand steekt de straat over.
Iemand gooit een munt in een fontein.
Binnen die stukken van een gewone dag verschijnt plotseling betekenis. Het schrijven lijkt op een reeks filmbeelden.
Z rozmyślań przy śniadaniu is een album van momenten tussen gebeurtenissen, wanneer iemand aan tafel zit, uit het raam kijkt en begint na te denken.
De belangrijkste nummers
Scenariusz dla moich sąsiadów, 'Een scenario voor mijn buren', werd een van de herkenbaarste nummers van de groep. Het is een ironische beschouwing over mensen die graag in andermans leven gluren. De verteller biedt een oplossing. Als iedereen zijn dagelijks bestaan wil bekijken, kan hij het misschien gewoon op een scherm projecteren. Dit was een lied over privacy, lang voor de sociale media.
Zwykły dzień, 'Een gewone dag', beschrijft kleine stadstaferelen, dagelijkse rituelen en ogenschijnlijk onbelangrijke momenten. Het gaat over routine, maar ook over verbeelding, over de mogelijkheid dat een gewone dag een verhaal kan worden.
Myszy i ludzie, 'Muizen en mensen', verwijst naar de roman van John Steinbeck. Mensen proberen hun beperkingen te overstijgen en dromen van een betere wereld. Muzikaal is het een van de meest hypnotiserende passages van het album.
Filmowa miłość, 'Filmliefde', is een kort, sfeervol stuk waarin liefde een scenario wordt, een verhaal dat eindigt maar in het geheugen achterblijft als een film die je ooit hebt gezien.
Wielki błękit, 'Het grote blauw', is een van de ruimtelijkste composities van de plaat, geïnspireerd door zee, lucht en de eindeloosheid waarin een mens heel klein wordt.
Tussen underground en populariteit
Aan het einde van de jaren negentig bevond Myslovitz zich in twee werelden. Het was een alternatieve band, terwijl Sony Music het potentieel voor iets groters begon te zien. Een groter budget betekende meer promotie en meer druk.
De muzikanten herinnerden zich later spanningen over het geluid en de richting van de groep. Paradoxaal genoeg leverde de combinatie van ambitie en onenigheid een van de interessantste Poolse rockalbums van het decennium op.
Er werden ongeveer 50.000 exemplaren van verkocht en het album werd goud. Het enorme succes bij het grote publiek moest nog komen, maar de richting was bepaald.
De erfenis van de plaat
Hoewel Myslovitz met Miłość w czasach popkultury zijn grootste populariteit bereikte, liet dit eerdere album horen hoe Poolse alternatieve muziek kon klinken. Het bewees dat gitaarmuziek tegelijk melodieus, beschouwend en vol melancholie kon zijn.
Voor veel bands uit het begin van de jaren nul werd Myslovitz een referentiepunt. De groep liet zien dat sfeer, beeld en stilte tussen de klanken voor rock even belangrijk zijn als riffs. In zekere zin hielp ze de taal van Poolse alternatieve muziek voor een nieuwe eeuw te maken.
Een plaat waarnaar je terugkeert
Voor veel luisteraars blijft Miłość w czasach popkultury het essentiële album van Myslovitz. Toch is Z rozmyślań przy śniadaniu het moment waarop alle elementen op hun plaats begonnen te vallen.
Het is een overgangsplaat.
Tussen de jeugd en volwassenheid van de band.
Tussen gitaarrebellie en melancholische bespiegeling.
Tussen de buitenwijk en de bioscoop.
Voor mij zal het altijd het album van die zomer zijn.
De zomer van 2001.
Een cassette in een Walkman.
Een treinreis door groene landschappen.
En zonlicht dat zo fel was dat het nooit leek te zullen eindigen.
Reacties
0