Eerst was er SoundCloud. Geen bak met tweedehands singles, geen catalogus van Tonpress, niet het jaar 1980. Een blauwe balk schoof over het scherm, terwijl uit de luidsprekers een nummer stroomde dat niet klonk alsof het zojuist was teruggevonden. Het klonk alsof het op mij had gewacht.
Ik ontdekte The Very Polish Cut Outs via mensen die ik kende in de toen nog piepjonge onlinewereld van de Poolse muziekindustrie. Nieuws over interessante projecten reisde nog van mens tot mens, niet tussen zorgvuldig geselecteerde vakjes van een algoritme. Iemand kende iemand, iemand stuurde een link, en onder de blauwe golf van SoundCloud opende zich een ingang naar Poolse muziek die nog niemand op het idee was gekomen klassiek te noemen.
Ik kende het origineel van A może by… van Transport Band niet. Dat bleek het best mogelijke begin.
Ik hoorde geen gerestaureerd museumstuk. Ik vergeleek de waardigheid van de oude versie niet met het gemak van de nieuwe. Jazxing (een producersduo uit Gdańsk) reikte mij het nummer aan als muziek van het heden, zonder vitrine, jaartal of archiefgeur. Pas later ontdekte ik dat onder de zeven en een halve minuut van de edit een single lag die vierendertig jaar eerder was uitgebracht.
Een bas die de tijd heeft
Het eerste wat me grijpt is de lome funk. De bas neemt het nummer niet bij de hand. Hij wiegt het met de heupen en laat het telkens een halve stap wegdrijven. De drums houden de beweging zonder haast gaande, de gitaar laat korte, droge inkepingen achter, en alles beweegt vooruit met het vertrouwen van iemand die niemand meer hoeft te bewijzen dat hij zijn bestemming zal bereiken.
Dit is dansmuziek die geen bevelen geeft. Ze verheft haar stem niet, versnelt je ademhaling niet en telt de seconden tot het refrein niet af. In plaats van je naar de dansvloer te trekken, verandert ze langzaam de ruimte waarin je je bevindt in een dansvloer. Een kamer, een auto, een strand, de late namiddag, een stukje stad. Alles begint in hetzelfde tempo te bewegen.
Roman Pazur Wojciechowski (zang) probeert het ritme niet te overwinnen. Zijn stem heeft een soulvolle ruwheid, maar ligt losjes, bijna achteloos in de opname, met onder iedere frase een zweem van een glimlach. Zelfs wanneer de melodie stijgt, verdwijnt de beheersing niet. Hij weet hoeveel hij zou kunnen laten zien en toont daarom minder.
Jazxing heeft Transport Band geen moderniteit aangeschilderd. Jakub Sautycz en Mateusz Filipiuk knipten en herhaalden het materiaal zo dat wat ooit in iets meer dan drie minuten paste, zeven en een halve minuut lang kon ademen. Ze verlengden het genoegen, bevrijdden het ritme van de agenda van een popsong en lieten meer ruimte tussen de gebaren. Ze veranderden de reisrichting niet. Ze maakten de weg breder.
Het jaar 1980 zonder vitrine
Transport Band werd in 1979 in Wrocław opgericht. Naast Wojciechowski speelden Romuald Frey (gitaar), Włodzimierz Krakus (basgitaar), Jerzy Kaczmarek (toetsen) en Jacek Ratajczyk (drums). De groep bestond maar kort, nam zes nummers op voor de Poolse Radio en zag er twee verschijnen op een single van Tonpress. Op de ene kant stond A może by…, op de andere Obłęd.
Er zit iets onbetamelijk Pools in deze korte geschiedenis. Een band met een eigen geluid, een uitstekende zanger en een funkpuls verschijnt even, laat een kleine plaat en een paar radio-opnamen achter, en lost vervolgens op tussen bezettingswisselingen en nieuwe namen. De groep faalt niet spectaculair. Hij verdwijnt eenvoudigweg stil genoeg om jaren later ontdekt te kunnen worden.
De tekst van Grzegorz Walczak vertelt geen verhaal in de gebruikelijke volgorde. Hij schuift beelden naar voren van een wandeling door de wereld, de wind die voor de avond wordt uitgenodigd, verplaatste wegwijzers, een verlaten station en een overwegwachter die wel iets sterkers kan gebruiken. In plaats van verklaringen krijgen we een reeks mogelijkheden. Iedere mogelijkheid begint met een onschuldige vraag en zet even de deur open naar een leven dat net iets anders wordt geleid.
Het ritme doet precies hetzelfde. Het belooft geen revolutie, maar verplaatst alleen het accent. Het gebiedt niet de vertrouwde weg te verlaten, maar onderzoekt wat er gebeurt wanneer de borden worden verzet. De funk van Transport Band is niet gespannen en niet demonstratief. Hij bezit de zachtheid van de nazomer, wanneer de dag nog lang is maar het licht zijn einde al begint te verraden.
Het meest verrassend is hoe weinig Jazxing aan de opname hoefde toe te voegen. Al het materiaal voor de toekomstige clubversie zat al in het origineel. De bas wist al hoe hij onder de huid moest werken. De gitaar liet precies de juiste openingen. De drums droegen die kenmerkende tred, ontspannen maar nooit toevallig. De edit redde geen zwak nummer. Hij liet een goed nummer zo lang duren als het verdiende.
Het Poolse verleden gaat ’s avonds uit
The Very Polish Cut Outs ontstond in 2010 uit een eenvoudig vermoeden: in muziek die tijdens de Poolse Volksrepubliek werd opgenomen, zat veel meer ritme verborgen dan de officiële geschiedenissen van het Poolse lied hadden onthouden. Maciej Zambon (dj, producer en oprichter van het label) begon samen met bevriende producers funk, soul, disco, elektronica, psychedelica en alle plekken waar genres ongepast vertrouwd met elkaar waren geraakt uit de platen te halen.
Het ging niet om het restaureren van monumenten. Oude opnamen werden geknipt, verlengd en in clublicht gezet, zodat ze opnieuw op het lichaam konden inwerken. SoundCloud werd de achterkamer van deze merkwaardige archeologie. Muziek die uit Poolse singles was opgedolven, begon rond te gaan in de sets van mensen die noch de taal, noch de oorspronkelijke context kenden, maar de groove feilloos herkenden.
De edit van Jazxing verscheen op 10 juni 2014 op het profiel van The Very Polish Cut Outs. In de herfst belandde hij op de derde vinylsampler van het label. Buitenlandse platenzaken beschreven hem later als traag Balearisch goud en hypnotiserende beachhouse, omdat catalogustaal nu eenmaal hokjes nodig heeft. Het interessantste aan A może by… blijft juist dat de opname uit elk daarvan weet te ontsnappen.
Er is funk, maar die is te dromerig om zijn spieren te laten rollen. Er is softrock die de discipline van het refrein is vergeten. Reggae schuilt in de plaatsing van de accenten, soul in de stem van Wojciechowski, en het clubgevoel kwam niet met een drummachine. Het werd gevonden in het spel van een levende band. Jazxing vermomde het Poolse jaar 1980 niet als Ibiza. Het duo merkte eerder op dat er vanaf het begin ergens onder Wrocław een stukje Ibiza had gelegen.
Blauw, wit, grijs en oranje
Jaren later keert A może by… op het strand naar mij terug. Ik lig stil en kijk naar het blauw van de hemel, het wit en grijs van de langzaam voorbijtrekkende wolken en het oranje van de zon. De zee legt haar eigen soundtrack onder de opname. Het ruisen nadert, trekt zich terug en keert terug, alsof het water het principe van een goede loop al langer kent dan de volledige clubmuziek.
De bas krijgt bij elke stap een beetje zand onder de voeten, de drums verliezen hun grens in de regelmatige beweging van de golven en de stem van Wojciechowski drijft naar de hemel. De twee orden passen bij elkaar omdat geen van beide iets probeert te versnellen. Jazxing herhaalt oude funk, de zee herhaalt zichzelf. Muziek rondom, wolken boven het hoofd. Meer is niet nodig.
Liggen wordt een manier van luisteren. Het lichaam zwijgt, de blik kan dwalen en het ritme draagt de tijd rustig van de ene kant van het nummer naar de andere. Geen enkel verhaal eist een conclusie. Wat overblijft is een moment dat net iets anders is gerangschikt, precies zoals een oude single na zijn ontmoeting met een edit.
The Very Polish Cut Outs gaf de opname van Transport Band een tweede leven. Nu bewijst de opname een wederdienst. Ze bewaart het blauw van de hemel, het oranje van de zon, het wit en grijs van de wolken, het zout in de lucht en het ruisen van het water onder de lome funk. Het lied overleefde dankzij de edit, en een namiddag in augustus zal dankzij het lied overleven.
Alles in A może by… komt net iets later. De erkenning voor het origineel, het clubleven ervan, mijn ontdekking en nu de betekenis die de opname opnieuw heeft gekregen. Niets kan worden versneld, want deze muziek heeft vanaf het begin alleen haar eigen tempo gekend.
De bas zet opnieuw een lome stap. De wegwijzers staan al net iets anders.
Reacties
0